فردین الهیاری ورزقان

گزارشی از مرکز خدمات بهداشتی درمانی ورزقان

شهرستان ورزقان در75 کیلومتری شهر تبریز قرار دارد مرکز این شهرستان شهر ورزقان است. تنها مرکز درمانی شهر ورزقان، مجتمعی هست که در سال 1349 ساخته شده و در دوره­های مختلف، بخش­های مختلف درمانی نیز به آن افزوده شده است. وقتی در تحریریۀ واژه قرار شد هر ماه از یک مرکز درمانی گزارشی تهیه شود پیشقدم شدم و مرکز خدمات بهداشتي درمانی ورزقان را انتخاب کردم چون روزگاری پدرم کارمند آنجا بود و من نیز خاطرات زیادی از این مرکز به یاد دارم.

وارد مرکز خدمات بهداشتي درمانی ورزقان که شدم صفحاتی ازخاطرات دوران کودکی در مقابل چشمانم ورق خورد. حیاط مرکز پر از گل­های محمدی بود و چند درخت بزرگ صنوبر در کنار دیوارهای حیاطش سر به آسمان سائیده بودند که سایه­شان در تابستان لطافت خاصی داشت. آن زمان پزشکان هندی به امر طبابت مشغول بودند و از آنها نام­هایی چون کومار، رابینگوشت یادم هست و یکی از پزشکان هندی که نامش الان ذهنم نیست آن موقع در ایران مسلمان شده بود، لذا کتاب­های مذهبی خود را به او می­دادم تا مطالعه کند.

هرچه بیشتر وارد فضای مرکز می­شدم فضا را محدودتر از گذشته می­یافتم. ساختمان قدیمی و اصلی مرکز خیلی فرسوده شده بود و از گل­های محمدی خبری نبود. ساختمانی که روی تابلوی سردرش  رادیولوژی نوشته شده بود توجه مرا به خود جلب کرد. بجرأت می­توان گفت در کشورهای آفریقای مرکزی نیز چنین جائی را به عنوان رادیولوژی نمی­توان پیدا کرد. ساختمان تسهیلات زایمانی از امکاناتی بود که در چند سال اخیر ایجاد شده است. از تغییرات مهم دیگری که قابل مشاهده بود حضور چند پزشک ایرانی به جای پزشکان هندی بود که خود از برکات نظام مقدس اسلامی در ایران است. در حیاط، آمبولانسی را دیدم که از سالیان دور کار حمل بیماران اضطراری به مرکز استان را برعهده داشت. جالب است که مرکز خدمات درمانی ورزقان یک آمبولانس بیشتر نداشت. راستی اگر زبانم لال تصادفی شود و قرار شود چهار یا پنج نفر به مرکز اعزام شوند آن وقت چه باید کنیم؟

خلاصه در این خاطره­ها و افکارم  غرق بودم که لحظه­ای به خود آمدم و خود را کنار آقای رفیعی مسئول امور عمومی مرکز دیدم. هرچند همدیگر را می­شناختیم ولی برحسب وظیفه خودم را به ایشان معرفی کردم و ایشان نیز موضوع را با سرکار خانم دکتر فراهی مسئول مرکز در جریان گذاشتند. ایشان نیز کمال همکاری را با بنده داشتند.

حجم مراجعه به شدت زیاد بود. و اگر بگویم جا برای سوزن انداختن نبود شاید باورش مشکل باشد. آزمایشگاه مرکز شامل 3 اتاق 10 الی 15 متری به صورت تو درتو بود. وسایل آزمایشگاهی به زور در اتاق­ها مستقر شده بود. کارکنان از کوچکی فضا بسیار گلایه­مند بودند و مراجعه کنندگان از تعطیلی مرکز در ساعات غیر اداری اظهار نارضایتی می­کردند. آزمایشگاه از داشتن رختکن و محلی  مناسب برای صرف غذا و چای بی­بهره بود. تنها چیزی که شاید در این آزمایشگاه به چشم می­خورد خدمت صادقانه کارکنان آزمایشگاه بود. محل تزریقات و پانسمان و امکاناتش مرا به همان دوران 20 یا 25 سال پیش برد جای تعجب اینجاست که علیرغم پیشرفت­هایی که در عرصه بهداشت و درمان شده چیزی از آن به ورزقان نرسیده است. ولی با این وجود، چند پرستار و بهیاری که در این محل کار می­کردند از جان و دل در حال انجام وظایف خود بودند. اگر جانب انصاف را رعایت کنیم بایستی به کارکنان این مرکز یک خسته نباشید جانانه بگوئیم که با این همه کمبود امکانات سخت تلاش می­کنند. 

سری به اتاق معاینه زدیم. این را می­توان آخر صرفه­جوئی خواند. دو اتاق معاینه وجود داشت. هر کدام 5 الی 6 متر بیشتر نبود. نقلیِ نقلی، که لوازم مورد نیاز یک پزشک و یک مریض به زور در آن جابجا می­شد. در ضمن یکی از همین اتاق­ها هم اتاق معاینه بود و هم اتاق مسئول مرکز!

اتاقی که روی آن نوشته شده بود:" امور عمومی" یکی از اتاق­هایی بود که لنگه­اش در دنیا هم وجود ندارد. ظاهراً تمام امور اداری و فرهنگی و موتوری و غیره در اینجا انجام می­گرفت. این اتاق حدود 5 متر بیشتر مساحت نداشت بطوریکه اگر یک مراجعه کننده داشت نفر بعدی حتی نمی­توانست در اتاق را باز کند. بالاخره بعد از تهیۀ چند عکس و گزارش پای صحبت­های  مسئول مرکز نشستیم.

خانم دکتر فراهی گفتند که حجم مراجعات به این مرکز در مقایسه با سایر مراکز درمانی در استان فوق العاده زیاد است و آماری دارند که در هنگام حضور پزشک کشیک تا 70 نفر مراجعه کننده داشته­اند. ولی با این حال موافقند که کمبودها بسیار زیاد است و امکانات جوابگو نیست. فراهی در تشریح خدمات ارایه دراین مرکز به ویزیت سرپائی، تزریقات و پانسمان، CPR احیای قلبی ریوی، دندانپزشکی، پایگاه بهداشت خانواده، ویزیت دوره­ای بیماران اشاره کرد. وی همچنین از طرح تشکیل پروندۀ سلامت خانوار و مشاورۀ پیش از ازدواج به عنوان طرح­های موفق این مرکز یاد کرده و گفت: در طرح نمونه­برداری و غربالگری سرطان رحم PapSmer به نتایج درخشانی دست پیدا کرده­اند.

 مسئول مرکز خدمات بهداشتي درمانی ورزقان از آزمایشگاه مرکز به عنوان اولین آزمایشگاه مجهز به نرم افزار آزمایشگاهی در استان یاد کرد و درصد خطا در آزمایشگاه ورزقان را بسیار پائین دانست. با این حال از کمبود فضای فیزیکی به عنوان بزرگترین مشکل مرکز خدمات درمانی شهر ورزقان یاد کرد و افزود: نبود سونوگرافی از مشکلاتی است که از نبودش بسیار در مضیقه­ایم. و با اشاره به کمبود پزشکان عمومی و نبود متخصص در منطقه اشاره و اظهار داشت که به دلیل محرومیت منطقه اغلب پزشکان از آمدن به شهر و شهرستان ورزقان خودداری می­کنند. به گفته وی این مرکز از داشتن پزشک داروساز هم بی­بهره است. وی از خرید چند دستگاه آمبولانس خبر داد که به زودی در اختیار مرکز قرار خواهند گرفت.دکتر فراهی مشکل اصلی شهرستان ورزقان را عدم وجود بیمارستان می­داند و معتقد است چنانچه بیمارستان به بهره برداری برسد بی شک اکثر مشکلات بهداشتی درمانی در شهرستان ورزقان مرتفع خواهد شد. وی در پاسخ به سوال ما که آیا به عنوان یک مراجعه کننده از وضیعت مرکز راضی هستند و در صورت نیاز مریض خود را جهت مداوا به این مرکز می آورند یا نه؟ علیرغم اینکه سعی می­کردند به نوعی کمبودها را بپوشانند ولی گفتند برخلاف ظاهر مرکز، با توجه به خدماتی که ارائه می­شود حتماً در صورت نیاز، مریض­شان را جهت مداوا به مرکز می­آوردند.